Chương một: Tìm kiếm

"Các ngươi sẽ tìm ta, và gặp được, khi các ngươi tìm kiếm ta hết lòng." Giê-rê-mi 29:13

Đối với bạn, công cuộc tìm kiếm vĩ đại bắt đầu từ lúc bạn lọt lòng. Có thể phải nhiều năm qua bạn mới hiểu, mới thấy rõ là bạn vẫn tìm kiếm không ngừng : tìm kiếm một thứ bạn chưa bao giờ có, tìm kiếm một thứ quan trọng nhất đời. Đôi lúc bạn cố quên đi cái đó. Đôi khi người ta cố lãng quên, để không còn khái niệm thời gian, không còn suy nghĩ hay gì khác, chỉ còn những công việc trước mắt. Có thể đôi khi bạn cảm thấy dường như thậm chí không còn cần tìm cái thứ không tên kia nữa. Có những giây phút bạn gần như sẵn sàng bỏ việc tìm kiếm. Nhưng bao giờ cái cảm giác kia cũng lại xâm chiếm bạn, và bạn lại tìm kiếm từ đầu.

Vào những giây phút cô đơn nhất trong đời, bạn nhìn những người đàn ông và đàn bà khác và tự hỏi, họ có tìm cái thứ đó không, cái thứ mà họ không biết gọi tên là gì, cái thứ họ buồn nhớ và cái thứ họ cần. Vài người trong bọn họ có vẻ sung sướng hơn bạn nhiều, gánh nặng của họ nhẹ nhàng hơn. Họ có vẻ thỏa mãn với hôn nhân và đời sống gia đình. Số khác thì đi tìm danh vọng và giàu sang ở nước ngoài. Số khác nữa thì ngồi nhà hưởng phước, và khi trông vào họ, bạn có thể nghĩ : "Những người này chắc chẳng phải tìm kiếm gì nhiều. Họ tìm được đường đi rồi. Họ biết mình muốn gì và biết cách đạt được cái đó. Chỉ có mình là đi con đường chẳng đến đâu. Mình tự hỏi, mình tìm kiếm, mình vấp ngã trên con đường tăm tối dẫn đến nỗi tuyệt vọng này, vì nó làm gì có bảng hiệu".
Nhưng bạn không hề đơn độc. Cả nhân loại cùng đi với bạn, bởi vì cả nhân loại đều bị cuộc tìm kiếm kia xâm chiếm. Cả nhân loại tìm kiếm lời giải đáp cho sự bối rối của mình, lời giải đáp cho sự yếu đuối về đạo đức, cho sự trống rỗng về tinh thần đang làm mục ruỗng thế giới này. Cả nhân loại kêu xin được dẫn dắt, được chăm sóc, được hưởng hòa bình.
Chúng ta nghe nói mình đang sống trong một "thời đại báo động". Các nhà sử học cho thấy rằng trong cả lịch sử thế giới chỉ có vài lần loài người bị sợ hãi và mất tự tin đến mức này. Mọi nền tảng đã quen đều bị phá hủy. Chúng ta nói đến hòa bình, thì bị chiến tranh đe dọa. Chúng ta nghĩ ra những kế hoạch an ninh chi tiết, nhưng không có an ninh. Chúng ta vồ lấy bất kỳ cọng rơm nào trôi ngang, nhưng nếu có vồ được thì nó cũng tan biến.
Suốt bao thế hệ chúng ta trôi nổi như lũ trẻ hốt hoảng hết từ ngõ cụt này đến ngõ cụt khác. Và lần nào ta cũng tự nhủ : "Đây là con đường đúng đắn sẽ dẫn ta đến nơi mong muốn". Và lần nào chúng ta cũng nhầm.
Một trong những con đường đầu tiên mà chúng ta chọn gọi là "tự do chính kiến". Chúng ta kêu : "Hãy cho mọi người quyền "tự do chính kiến" thì cả thế giới sẽ sướng". Hãy để chúng tôi tự lựa chọn chính phủ thì ta sẽ được một chính phủ "đáng để sống". Và chúng ta đạt được tự do chính kiến, song thế giới cũng chẳng tốt lên. Báo chí hàng ngày đăng tin về những vụ hối lộ ở cấp cao, về nạn bao che, về nạn bóc lột, về thói đạo đức giả, là những thứ không những không bớt, mà đôi khi còn vượt quá chế độ quân chủ của các vua chúa thời cổ. Tự do chính kiến là một điều quan trọng và quí giá, nhưng một mình nó không đủ sức cho ta hòa bình mà ta đang vươn tới.
Một con đường khác cũng được đặt nhiều hy vọng gọi là "học vấn", và nhiều người đã tin con đường này. Họ nói tự do chính kiến cộng với học vấn là liều thuốc đúng đắn, và chúng ta đổ xô vào đường học vấn. Một thời gian dài con đường này có vẻ thật rực rỡ, tươi sáng và khôn ngoan, và chúng ta đi theo nó như được chắp cánh hy vọng, song nó dẫn chúng ta đến đâu ? Câu trả lời chúng ta đã quá rõ. Chúng ta hiện giờ là những người hiểu biết nhất trong suốt lịch sử văn minh nhân loại - và cũng là thảm hại nhất. Sinh viên thời nay hiểu biết các qui luật vật lý còn hơn những nhà khoa học vĩ đại nhất thời A-ri-xtôt. Nhưng dù đầu óc chúng ta kín đặc những hiểu biết, con tim chúng ta vẫn trống rỗng.
Trong số còn lại, con đường rực rỡ và quyến rũ nhất gọi là "mức sống cao". Gần như ai cũng cho rằng mình có thể tin con đường này, rằng nó sẽ tự động dẫn người đó đến một thế giới vui mừng, tốt đẹp hơn. Con đường này có vẻ đúng nhất. "Chỉ cần bấm nút - là mọi thứ sẵn sàng !" Con đường này dẫn ta qua những quảng cáo sặc sỡ, tuyệt đẹp trong các họa báo, qua những chiếc xe hơi mới bóng lộn, những tủ lạnh lấp lánh và những máy giặt tự động, qua những con gà béo căng - rán bằng những cái chảo mốt nhất bóng loáng. Chúng ta tin là lần này mình đã "đánh đúng cửa". Những đường khác có thể không dẫn đến được, nhưng đường này thì nhất định sẽ dẫn đến nơi cần !
Vậy thì bạn hãy thử nhìn ra xung quanh. Chính vào phút này đây nước Mỹ là nước mà tự do chính kiến đạt đến một mức độ mà nhiều nước văn minh khác thậm chí không giám mơ. Nước Mỹ có một hệ thống giáo dục khổng lồ và tiến xa, và cả trong nước lẫn ngoài nước người ta đều khen chúng ta là có mức sống cao. "Lối sống Mỹ" - chúng ta thích gọi nền kinh tế điện khí hóa tuyệt đối, tự động hóa tuyệt đối và mạ kền bóng loáng của ta là vậy - song nó có làm ta hạnh phúc không ? Nó có mang lại cho ta niềm vui, sự thỏa mãn và lẽ sống mà ta tìm không ?
Không. Và trong khi ta tự mãn, tự hào về thành tựu mà bao thế hệ phải mơ ước; khi chúng ta vượt đại dương chỉ trong vài tiếng đồng hồ thay vì vài tháng; khi chúng ta chế tạo được những thứ thuốc thần diệu chữa những căn bệnh khủng khiếp nhất; khi chúng ta xây nên những tòa nhà mà nếu tháp Ba-by-lon đứng cạnh cũng chỉ trông như tổ kiến thảm hại; khi chúng ta càng ngày càng biết nhiều bí mật của đại dương sâu thẳm, và càng ngày càng thâm nhập sâu hơn vào khoảng không giữa các hành tinh, - chúng ta có bớt được, dù chỉ một li cái cảm giác trống vắng bên trong ta không ? Tất cả những kỳ quan hiện đại đó có cho ta được cái cảm giác thành tựu trọn vẹn, có thể giải thích vì sao ta sống, có thể chỉ ra điều chúng ta đáng ra cần học cho được không ?
Cái cảm giác trống vắng khủng khiếp kia không phải vẫn tiếp diễn sao ? Mỗi phát hiện mới về tính đa chiều của vũ trụ có phải cho bạn được yên tâm, và bạn ít cảm thấy cô đơn và hèn yếu hơn trước không ? Thuốc ngừa sợ hãi, ngừa thù hằn và ngừa suy thoái phải chăng có thể tìm được trong một ống nghiệm, hay qua ống kính viễn vọng ?
Ta không thể phủ nhận khoa học đã cung cấp cho con người nhiều thứ mà con người cho là cần. Nhưng chính nền khoa học đó giờ đây đã thưởng cho ta món quà khủng khiếp nhất mà nhân loại từng có. Mạng sống và tương lai của mọi sinh vật trên hành tinh này là phụ thuộc vào món quà đó của khoa học. Nó như một cái bóng đe dọa trên tư duy thức tỉnh của chúng ta. Nó như một tia sáng khủng khiếp xuyên thấu giấc mơ của con cái chúng ta. Chúng ta thì giả vờ như nó không có. Chúng ta cố ra vẻ là mình chưa nhận được món quà đó, là đùa cợt, và một sáng nào đó ngủ dậy ta thấy bom khinh khí thật ra chưa chế ra, và bom nguyên tử là chưa bao giờ có - nhưng tờ báo buổi sáng thì nói ngược lại.